Жарияланды:
Чех ЖОО-ларына түсудің бірыңғай емтиханы жоқ: заң қабылдау шарттарын «әдетте түсу емтиханы арқылы» тексеруді талап етеді, ал қандай шарт қоюды және оны қалай тексеруді әр факультет өзі шешеді (№ 111/1998 Sb. заңының § 49(1) және § 49(4), дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18). «Әдетте» деген сөз Чехияда емтихансыз түсу заңды екенін және іс жүзінде кездесетінін білдіреді. Бірақ қазақстандық талапкер үшін бұл жолдың шектеулері бар, әрі олар бірден байқала бермейді.
Қысқа жауап: түсу жолында үш түрлі емтихан бар
«Чехияға емтихансыз түсу» дегенде көбіне факультеттің түсу емтиханы айтылады. Алайда факультет одан босатса да, талапкердің алдында тағы екі тексеру қалуы мүмкін.
| Бұл не | Кім өткізеді | Қашан талап етілмейді | Тапсыра алмаса не болады |
|---|---|---|---|
| Факультеттің түсу емтиханы | ЖОО не факультет, § 49 | факультет қосымша шарт қоймаса немесе prominutí берсе | осы бағдарламаға қабылдаудан бас тартылады |
| Нострификациялық емтихан | аттестатты тану аясында krajský úřad тағайындаған мектеп | қазақстандық бағдарламаның мазмұны мен көлемі салыстырмалы болып, сағаттар туралы анықтама берілсе | аттестатты танудан бас тартылады, бір пәнді тапсыра алмаудың өзі жеткілікті |
| Чех тілін тексеру | бағдарлама шарттары аясында факультет | бағдарлама ағылшын тілінде болса, бірақ онда оқу ақылы | қабылдау шарты орындалмайды |
Дереккөздер: № 111/1998 Sb. заңы, § 48-50, MUNI, түсу емтихандары, Тексерілді: 2026-09-18. Аттестатты тану рәсімі толық сипатталған мақала: Чехияда аттестат нострификациясы.
Нақты не тапсырады: бір университеттің мысалы
Бір ЖОО-ның өзінде емтихан түрлері әртүрлі. Брнодағы Masarykova univerzita факультеттерінің көбінде университеттің өз Test studijních předpokladů, оқуға бейімділік тестін тапсырады. Университет ерекшеліктерді де көрсетеді: медицина факультетінде оның орнына биология, физика және химиядан пәндік тесттер, кей бағдарламаларда қосымша соматология бар; фармацевтика факультетінде биология мен химиядан тесттер және жалпы бейімділікті тексеретін VSP тесті; спорттық зерттеулер факультетінде пәндік тест, практикалық емтихан және спорт дәрігерінің анықтамасы; әлеуметтік зерттеулер факультетінде қоғамдық ғылымдар негіздері бойынша SCIO тесттері өткізіледі (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18).
Тест атаулары ұқсас болғандықтан, оларды шатастыру оңай. TSP MUNI-дің өз тесті. OSP Scio компаниясының жалпы оқуға бейімділік тесті. ZSV де Scio өткізетін қоғамдық ғылымдар негіздері тесті. VSP фармацевтика факультетіндегі жалпы бейімділік тесті. Оларды ұйымдастыратын мекемелер, тіркелу тәртібі мен күндері бөлек.
MUNI тестін тапсыру үшін емтихан орнына бару керек
MUNI-дің оқуға бейімділік тесті планшетте орындалады, бірақ үйден тапсырылмайды: «Test budeš vyplňovat v elektronické podobě. Bude to ale prezenčně v prostorách MUNI, nikoli online z domova» (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18). Нақты орны мен уақыты электрондық өтініште емтиханға кемінде жеті күн қалғанда көрсетіледі.
Талапкер 2027/2028 циклінің екі блогында екі рет тапсыра алады: 2026 жылғы 29 қарашадан 2027 жылғы 14 ақпанға дейін және 2027 жылғы 15 ақпаннан 25 сәуірге дейін. Ең жақсы нәтиже есептеледі, ал күнді талапкер электрондық өтініште өзі таңдайды. Блоктардың өтетін жерлері әртүрлі: біріншісі тек Брнода өтеді, екіншісіне Прага, Градец-Кралове, Йиглава, Оломоуц, Злин, Острава, Братислава және Жилина қосылады. Бас тартқан күнге қайта жазылуға болмайды, университет қағаз шақыру жібермейді (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18).
Қазақстандық отбасы үшін мұның практикалық мәні бар: емтиханға сапар оқуға көшуден бөлек, өз визасымен және бюджетімен жоспарланады. Дәлелді себеппен, соның ішінде шетелде оқуына байланысты, тұрақты күндердің ешқайсысына келе алмайтындарға MUNI тамыздағы ерекше күнге өтініш беруге мүмкіндік береді. Өтініш сәуірдің соңына дейін проректорға беріледі (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18).
SCIO ұлттық салыстырмалы емтихандары
Národní srovnávací zkoušky сыртқы тесттерін ұйымдастырушы «Чехия мен Словакиядағы ондаған ЖОО-ның түсу емтихандарын алмастырады немесе толықтырады» деп сипаттайды. Шетелдік талапкерге тәртібі ыңғайлы: ЖОО өтінішінен тәуелсіз өзі тіркеледі, құжат тапсырғанға дейін де тапсыра алады, бірнеше рет тапсырса, ең жақсы нәтиже есептеледі (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18).
2026/2027 циклінің күндері мен тест құрамы төменде көрсетілген. Әр келесі күнде тесттер тек қосыла бермейді, олардың құрамы өзгереді:
| Күні | Қандай тесттер |
|---|---|
| 2026 жылғы 5 желтоқсан | OSP, ZSV, VŠP |
| 2027 жылғы 12 қаңтар | OSP, ZSV, VŠP, тек онлайн |
| 2027 жылғы 30 қаңтар | OSP, ZSV, VŠP, математика, ағылшын тілі, GAP |
| 2027 жылғы 20 ақпан | сол тесттерге неміс және испан тілдері қосылады |
| 2027 жылғы 20 наурыз | сол тесттерге биология мен химия қосылады |
| 2027 жылғы 24 сәуір | OSP, ZSV, VŠP, математика, биология, химия, ағылшын тілі, EPP, GAP, неміс және испан тілдері жоқ |
| 2027 жылғы 22 мамыр | OSP, ZSV, VŠP, биология, химия, EPP, GAP, математика мен тілдер жоқ |
Scio кестесі (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18). Қажетті пән тек ерте күндерде болса, кейінгі емтиханда ол болмауы мүмкін. Сондықтан айды таңдамас бұрын пәндер тізімін тексеру керек.
Mini нұсқасында бір емтиханның базалық тіркелу алымы 920 CZK, нәтиже талдауы мен электрондық сертификаты бар Standard нұсқасында 1 290 CZK, Komplet нұсқасында 1 490 CZK. 2026 жылғы 5 қарашадағы сынақ емтиханы 460 CZK тұрады. Әлеуметтік жеңілдік шарттарына сай келетіндерге Scio барлық емтиханды тіркелу алымынсыз және 2 200 CZK-ға дейінгі дайындықты тегін ұсынады (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18).
Бір уақытта өтетін тесттерді бір күнде тапсыру мүмкін емес: OSP және VŠP 9:00-де, ZSV, математика, испан тілі, GAP және тағы бірнеше тест 11:45-те, биология мен ағылшын тілі 14:15-те, химия 15:10-да, неміс тілі 15:55-те басталады. Екі күнге ерекше тәртіп қолданылады: қараша мен қаңтардағы емтихандар түстен кейін және кешке өтеді, сондықтан бұл кесте оларға жүрмейді (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18).
Емтихансыз қабылдау қай жерде мүмкін
Түсу емтиханынан босату, prominutí, ресми түрде бар, бірақ оны факультет, кейде жеке бағдарлама белгілейді: «Každá fakulta (někde dokonce každý studijní program) uznává jiné možnosti přijetí bez přijímacích zkoušek. Také mají své vlastní deadliny a požadavky na doložení dokumentů» (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18). Өтініш әдеттегі тәртіппен беріледі, ал босатуға қажетті құжаттар факультет белгілеген бөлек мерзімге дейін тапсырылады.
Қазақстандық талапкер үшін шектеу осы жерде. Көптеген негіз Чехияның мектеп жүйесіне байланысты: чех олимпиадаларындағы жетістік, SOČ жұмысы, чех мектебіндегі үздік үлгерім. MUNI медицина факультетінде босату тек жалпы медицина бағдарламасына беріледі, әрі шарттардың ішінде Чехиядағы орта мектепте оқу талабы тікелей жазылған. Қазақстандық аттестаттың өзі бұл шарттарды орындамайды.
Сыртқы және қол жеткізуге болатын негіз біреу: NSZ нәтижесі. Бірақ оның қолданылу аясын дәл түсіну керек. MUNI заң факультетінде перцентиль арқылы босату тек Právo a právní věda магистрлік бағдарламасына қолданылады: OSP және ZSV тесттерінің әрқайсысында кемінде 90-перцентиль қажет. «Percentily z jednotlivých testů nelze průměrovat», яғни екі тестің перцентилін орташалауға болмайды. Scio сертификатының түпнұсқасы ұсынылады, тест жарияланған мерзім аралығында тапсырылуы керек, ал осы жолмен қабылданатындар саны екі жүзбен шектеледі (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18). Сол факультеттің төрт бакалаврлық бағдарламасында SCIO арқылы босату негізі мүлде жоқ (дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18).
Біріктірілген бағдарламаларда тағы бір ерекшелік бар: sdruženého studia аясындағы бір оқу жоспары бойынша емтиханнан босату екіншісіне автоматты түрде жүрмейді. Факультет басқаша белгілемесе, екінші жоспар бойынша емтихан тапсырылады.
Емтиханнан босату қандай талаптарды жоймайды
Түсу емтиханының болмауы бүкіл жолды қысқартпайды. Қатар тұрған басқа талаптар емтиханға байланысты емес.
Біріншісі: аттестатты бәрібір растау керек. Бағдарламаларда ішінара айырмашылық болса немесе пән сағаттары туралы анықтама болмаса, krajský úřad нострификациялық емтихан тағайындайды. Онда бір пәнді тапсыра алмаудың өзі бас тартуға әкеледі. Екіншісі: тіл. Чехияда бірыңғай ұлттық шек жоқ, бірақ чех тіліндегі бағдарламалар тілді өз шарттары аясында тексереді, ал Карл университетінің медицина факультеттері сертификатпен расталған C1 талап етеді. Үшіншісі: конкурс. Факультет қабылданатындар санын шектей алады, онда «rozhoduje pořadí nejlepších», яғни үздік нәтижелердің реті шешеді. Орыннан талапкер көп болса, іріктеу басқа өлшемдер бойынша бәрібір жүреді (дереккөз, Тексерілді: 2026-07-28).
Қабылдау туралы шешім шарттар тексерілген күннен бастап 30 күн ішінде шығарылады. Шағымның шеңбері тар: ректор рәсімнің заңға, ішкі ережелерге және жарияланған қабылдау шарттарына сәйкестігін ғана тексереді, ұпайларды мәні бойынша қайта есептеуге болмайды (§ 50(4) және § 50(6), дереккөз, Тексерілді: 2026-09-18). Тағы бір пайдалы құжат бар: қабылдау рәсімі аяқталғаннан кейін 15 күн ішінде факультет есеп жариялайды. Жазбаша емтихан өткізілсе, есепте оның барлық бөлігінің статистикалық сипаттамалары болуы тиіс. Өткен жылғы нақты конкурсты осы есептерден тексеруге болады.
Күнтізбе мен бюджетке қалай енгізу керек
Өтініш беру мерзімдері, емтихан кезеңдері және аттестатты тану дедлайндары Чехияға түсу жолы мен мерзімдері мақаласында берілген. Емтихан, өтініш және бүкіл жолдың шығындары: Чехияда оқу қанша тұрады. Чех тілін әлі білмесеңіз, бастапқы қадам басқа: Чехияда тегін оқу және дайындық жылы.
Университеттер мен сүйемелдеу пакеті бар бағыт беті: Чехия. Студенттің бейініне сай бағдарлама таңдауға оқуға түсуге сүйемелдеу көмектеседі, ал аттестатты растаумен нострификация айналысады.